Hizmetlerimiz

Gelişim Değerlendirmesi

Değerlendirme Süreci:

  • Tarama/Gönderme
  • Tanılama
  • Eğitimin planlanması
  • İlerlemeleri izleme
  • Programı değerlendirme

Tarama/Gönderme Süreci

Tarama, değerlendirme sürecinin ilk adımıdır. Okulda öğrenme ve davranış soru­nu olan öğrencilerin uzman kişilere (eğitimci, psikolog, dil ve konuşma terapisti, tıp uzmanı vb.) ve kuruluşlara (hastane, rehberlik ve araştırma merkezi vb.) gön­derilmesi ile ilgili kararları almak için yapılan veri toplama çalışmalarıdır. Genelde öğretmenler, sınıf rutinlerine ve uygulamalarına yeteri kadar uyum sağlayamayan, sınıf içinde yapılan etkinliklerde yeteri kadar başarı gösteremeyen ya da uygulanan testlerde sürekli düşük puanlar alan öğrenciler için tarama sürecine başlamaya ge­rek duyabilirler. Öğretmenler ilk gözlemlerinde öğrencinin endişe duydukları alan­lardaki performanslarını tanımlayabilir ve öğrencinin çeşitli alanlarındaki yeterlikle­rini ve yetersizliklerini belirleyebilirler. Bu konuyla ilgili diğer bilgileri kitabınızın 10. ünitesinde bulabilirsiniz. Burada taramanın nedenleri, tarama sürecinde yer ala­cak değerlendirme teknikleri ve sınırlılıkları üzerinde durulacaktır.

Öğrencileri tarama sürecine tabi tutmanın çeşitli nedenleri vardır. Birincisi, öğrencinin öğrenme ve davranış sorunundan şüphelenildiğinde gözlemlerimizi ve izlenimlerimizi doğrulamak; ikincisi, öğrencinin potansiyel sorunu olduğunu belgelemek; üçüncüsü, öğrencinin belirli bir yetersizliğe sahip olup olmadığını tanımlamak için daha ayrıntılı değerlendirmeye gereksimi olup olmadığına ka­rar verebilmektir.

Öğrenciler bireysel olarak tarama işlemlerine tabi tutulabilecekleri gibi bulun­dukları sınıfta grup tarama sürecine de katılabilir. Taramalarda, öğrencilerin temel yetenek ve becerilerdeki başarı düzeyini belirlemeye hizmet eden grup tarama testleri kullanılmaktadır. Okullar, genellikle öğrenime yeni başlayan, öğrenme ve davranış sorunu olan öğrencileri belirlemek için rehberlik ve araştırma merkezleri tarafından uygulanan 5-7 Temel Kabiliyet Testinin sonuçlarını kullanır. Bu test so­nuçlarına göre öğrencilerin, rehberlik ve araştırma merkezinde uzmanlarca birey­sel incelemeye yer verip verilmeyeceğine karar verilir.

Tarama sürecinde çeşitli formel ve informel değerlendirme tekniklerine yer ve­rilebilir. Grup başarı ve zekâ testlerinin yanı sıra öğretmen yapımı testlere, beceri envanterlerine, davranış kontrol listelerine, günlük gözlemlere ve öğrenci görüş­melerine yer verilebilir. Bu değerlendirmede ölçümler, öğrencinin başarı düzeyini, sınıfta sunulan kavramları ve becerileri anlama derecesini tanımlamada kullanılır. Değerlendirme süresince, kişisel ve çevresel etmenleri de tanımlamak önemlidir. Akademik ve davranışsal işlemlere ek olarak konuşma, görme ve işitme uzmanla­rı tüm öğrencileri rutin sağlık taramalarından geçirmeli ve bu taramalar rutin ola­rak sürdürülmelidir. Tarama sürecinde kullanılan değerlendirme teknikleri ile ilgi­li ayrıntılı bilgileri ilerleyen bölümlerde bulabilirsiniz.

Öğrenciyi daha ayrıntılı değerlendirmeye göndermeden önce, okuldaki öğret­men ve uzman personel, öğrencinin akademik, davranışsal ya da sosyal ve duygu­sal sorunlarını gidermek için iyileştirme çalışmaları için öğretimde uyarlamalara ve stratejilere yer vermelidir. Bu uyarlamalar içerisinde genel eğitim sınıflarında uygu­lanan program ya da davranış yönetimi teknikleri bu öğrenciler için eğitim gerek­sinimlerine yanıt verecek şekilde düzenlenmelidir.

Uzmanlar tarama sürecinde özel önlemler almalı ve pek çok etmeni göz önün­de bulundurmalıdır.

Bunlar:

  • Tarama testleri, yeterlik ve yetersizliklerden daha çok genel performansı öl­çer. Ayrıntılı değerlendirmede tarama testlerini kullanmaktan sakınmalıdır.
  • Taramalarda öğrencilerin yetersizlikleri tanılanamaz, dolayısıyla adlandırma yapılmamalıdır.
  • Anne babalar tarama sürecine tam katılarak yeterli bilgiyi vermelidir.
  • Uzmanlar tarama ölçüm sonuçlarına dayalı olarak öğrenciyi etiketlemeden sakınmalıdır.

Tanılama ve Yerleştirme Süreci

Okul öğrenmelerinde, öğretim uyarlamaları ve düzenlemelerine rağmen ciddi ola­rak akademik, davranış, sosyal ve duygusal güçlükleri devam eden öğrencilerin özel eğitim hizmetlerine uygunluğunun belirlenmesi ve tanılanması için öğretmen, anne baba ve okul yönetimi tarafından resmî başvuru yapılmalıdır. Başvuru (gön­derme) aşaması, tanılama sürecinin ilk adımıdır. Tanılama sürecinde öğrencinin ge­lişim geriliğine ya da yetersizliğine sahip olup olmadığı, eğer gerilik ya da yetersiz­lik varsa bunun yapı ve düzeyi belirlenmeye çalışılır. Ayrıca tanılama, öğrencinin okulda var olan performans sorununun yetersizlikle ilgisi olup olmadığını anlamak ve öğrencinin hangi nitelikte özel eğitime gereksinimi olduğunu belirlemek üzere gerçekleştirilir. Ülkemizde özel gereksinimi olan öğrencilerin tanılama ve yerleştir­me sürecine ilişkin ayrıntılı bilgiler, kitabımızın 1. ünitesinde açıklanmıştı. Bu bö­lümde tanılama ve yerleştirme sürecinin nedenlerine, kullanılan ölçme ve değerlen­dirme tekniklerine ve değerlendirme alanlarıyla ilgili açıklamalara yer verilmektedir.

Çeşitli nedenlerle öğrencilerin özel eğitim hizmetlerine uygunluğunu (seçilebi­lirliğini) değerlendirmek ihtiyacındayız. Birincisi, öğrencinin yeterliklerini, yetersiz­liklerini ve öğrenme gereksinimlerini ayrıntılı olarak tanılamaktır. Bu tanılama ya da sınıflandırma kararlarını vermek ve öğrenciye özgü gereksinimleri belirlemek için temel oluşturmaktadır. İkincisi, öğrencinin özel eğitim hizmetlerinden yararlanabil­mesi için yasal bir gerekliktir. Üçüncüsü, belki de en önemlisi ailelerin ve çocukla­rın haklarını korumak için değerlendirmeye yer verilmesidir. Bu tür değerlendirme­nin amacı, bir öğrencinin yetersizliğinin olup olmadığını tanımlamak ve ona göre öğrenciyi uygun eğitim hizmetlerinden ve ek hizmetlerden yararlandırabilmektir.

Seçilebilirlik süreci, disiplinler arası değerlendirme ekibinin çalışmasını gerekti­rir. İncelenen yetersizliğe bağlı olarak değişik alanlardan uzmanlar, gereksinim du­yulan tanılama ve öğretim hizmetlerini tanımlamada birlikte çalışırlar. Örneğin fiz­yoterapist bir doktorla uyum içinde çalışabilir. Fiziksel yetersizliğin düzeyi ve özel­likleri doktor tarafından tanılanabilir ve bu tanılamaya dayalı olarak bireyselleştiril­miş eğitim programlarında fizyoterapist tarafından yürütülecek fiziksel terapi hiz­metlerine yer verilebilir. Benzer şekilde bir odyolog işitme kaybının türünü ve düzeyini belirlemek için belirli testler uygular. Hemen hemen her vakada psikolog ya da bir eğitim uzmanı, öğrencinin zihinsel yeterliğini ve gelişimsel durumunu be­lirlemek için test kullanır. Sorunun özelliğine ve kullanılacak testin yapısına göre dil ve konuşma terapisti, iş uğraşı terapisti, sağlıkla ilgili uzmanlar değerlendirme ekibinin üyesi olarak tanılama çalışmalarına katılabilir.

Bu düzeyde yapılan bir değerlendirme psikolog, eğitimci ve başka uzmanlar tarafından yürütülen ayrıntılı tanılama testleri ve işlemlerini kullanmayı gerektirir. Tarama testlerindeki özet bilgiden farklı olarak bu testler ve işlemler; çeşitli zaman­larda uygulanan, puanlama ve yorumlamanın yer aldığı ölçme sistemleri ve karma­şık araçlarla elde edilen ayrıntılı bilgileri içerir. Pek çok vakada, alan uzmanları standartlaştırılmış testlere yer verir. Bunlar, öğrencinin gereksinimlerine ve değer­lendirmenin nedenlerine bağlı olarak zekâ ölçekleri, akademik başarı, davranış ve algısal becerileri değerlendirmeye hizmet eden araçlardan oluşur.

Tanılama sürecinde, daha çok test puanlarına güvenilir. Test puanları güvenilir olmasına rağmen, çoğu zaman öğrencinin davranışı ve yeteneği doğru olarak belirlenemeyebilir. Test puanlarındaki hata, çeşitli nedenlerden ileri gelebilir. Örne­ğin bazı öğrenciler özellikle kâğıt ve kaleme dayalı test durumlarında testte iyi bir performans göstermeyebilir. Bunun yanı sıra başka öğrenciler test durumlarında iyi performans gösterir; ancak sınıf ve başka doğal ortamlarda öğrenme ve davra­nış problemi sergileyebilir. Test puanlarına öğrenciden, uygulayıcıdan, ortamdan ve ölçülen davranışın özelliğinden kaynaklanan hatalar karışabilir. Bu nedenle test puanları dikkatli bir şekilde kullanılmalıdır.

Genelde tanılama sürecinde yer alan değerlendirme işlemleri; (a) sosyal-duygu- sal ve uyumsal değerlendirmeler için projektif test formları, davranış dereceleme ölçekleri, gözlemler, klinik görüşmeler, bilişsel işlevleri ölçen standart testlerin yer aldığı psikolojik değerlendirme, (b) öğrenci, öğretmen, anne baba ile yapılan gö­rüşmelerde sağlık, eğitsel ve sosyal öz geçmişe ilişkin bilgi toplama, (c) sınıf göz­lemlerini ve başarı testlerini içeren eğitsel değerlendirme ve (d) işitsel ve görsel keskinliği ölçen testler ve fiziksel incelemeleri içeren tıbbi değerlendirmelerdir. Tüm değerlendirme işlemleri ve ölçmeler, başvuru sürecinde açıklanan sorunlara bağlı olarak gerçekleştirilir. Eğer iletişim problemleri varsa konuşma ve dil değer­lendirmesine gerek vardır. Eğer büyük ve küçük kas gelişimi ile ilgili problem var­sa iş uğraşı terapistinin ya da fizyoterapistin değerlendirmelerine yer verilmelidir.

Tanılama sürecinin son adımlarından biri de özel eğitim hizmeti için uygunlu­ğuna karar verilen öğrenci için uygun yerleştirme ve özel eğitim hizmetlerinin ne­ler olabileceğini belirlemektir. Özel gereksinimi olan öğrenciler, en az kısıtlayıcı eğitim ortamı olan genel eğitim hizmetlerinden, en çok kısıtlayıcı eğitim ortamı olan ev ya da yatılı okul gibi ayrı özel eğitim hizmetlerinden yararlandırılabilir. Yerleştirme kararı, öğrencinin bireysel özelliklerine ve eğitim gereksinimlerine da­yandırılır. Örneğin hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrenci için; genel eği­tim sınıflarında eğitim alması kararı verilebilir. Bunun yanı sıra öğrencinin, örneğin dil ve konuşma, okuma yazma gibi gereksinim duyduğu alanlarda ek hizmet alma­sı istenebilir. Ayrıca öğrencilerin öğrenmesine katkıda bulanacak yardıma tekno­lojik araçları kullanması istenebilir.

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarını (BEP) Geliştirme ve Değerlendirme Süreci

Tanılama çalışmaları sonucunda, öğrencinin özel eğitim hizmetlerine uygunluğu­na karar verilmesi halinde, değerlendirmenin bir sonraki adımı eğitim programla­rının planlanması için yapılan değerlendirme çalışmalarıdır. Bu tür değerlendirme ile öğrencinin var olan performans düzeyinin ne olduğu; sınıfta, evde ve toplum­sal ortamlarda öğrenci için gerekli olan eğitim gereksinimlerin neler olduğu araştı­rılır. Kısacası bu tür bir değerlendirme çalışmasıyla elde edilen bilgiler, özel gerek­sinimi olan öğrenciye ne öğretileceğinin ve nasıl öğretileceğinin planlandığı birey­selleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesinde kullanılır. Ülkemizde, bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanmasına ilişkin yasal düzenlemeler ve bu programlarda yer alması gereken öğeler kitabımızın 1. ünitesinde açıklanmıştı.

Özel gereksinimi olan öğrencilerin tanılanmasında ve eğitim gereksinimlerinin belirlenmesinde iki tür değerlendirme yaklaşımından söz edilmektedir. Bunlardan biri tıbbi tanılama, diğeri ise eğitsel tanılama yaklaşımıdır. Tıbbi tanılamada daha çok tıbbi veriler ve psikometrik ölçümler esas alınmaktadır. Eğitsel tanılamada ise öğrencinin yaşına göre öngörülen programın amaçlarını ne derece gerçekleştirdi­ği ve bu amaçlar doğrultusunda eğitim gereksinimlerinin neler olduğu araştırılır. Örneğin tıbbi tanılama sürecinde az gören bir öğrencinin görme keskinliği, görme alanı ve gözün anatomik yapısı ile ilgili bilgiler toplanmaya çalışılır. Eğitsel tanıla­mada ise görme keskinliğini özel amaçlarla nasıl kullandığına, yani işlevsel görme­nin değerlendirilmesine yer verilir.

BEP, öğrencilerin eğitim gereksinimlerini karşılamak için uygun eğitim ortamla­rından ve destek hizmetlerden en üst düzeyde yararlanmasını öngören yazılı dokü­mandır. Öğrenciye özgü programlar; öğretmen, anne baba, uzman ve eğer uygun­sa öğrencinin ortaklaşa katılımı ile geliştirilir. Öğrenci özel eğitim hizmetlerine ulaş­tığı zaman okula dayalı BEP geliştirme birimi tarafından BEP geliştirilmeye başla­nır. Ancak yetersizliği olan öğrenciler için BEP geliştirebilmek için öğrencinin tanı­lanmış olması yetmemektedir. Aynı zamanda öğretime nereden başlayıp sırasıyla nelerin öğretilmesi ve nasıl öğretilmesine ilişkin eğitsel kararlar alınması gerekmek­tedir. Bu kararların alınabilmesi için var olan programda öğrencinin yapabildikleri eğitsel değerlendirme yoluyla belirlenmelidir. Öğrencinin çeşitli öğrenim alanların­da işlevde bulunma düzeyleri, informel değerlendirme teknikleri ile belirlenebilir.

Öğrencideki Değişiklikleri ve İlerlemeleri İzleme Süreci

Bir başka değerlendirme de özel eğitime gereksinimi olan öğrencilerin, öğretim programının uygulanması sırasındaki değişmeleri ve ilerlemeleri izlemek amacıyla yapılır. Bu amaçla elde edilen veriler, öğretimin etkililiğine ilişkindir. Uzun ve kı­sa dönemli amaçlara ilişkin başarının türünün ve düzeyinin belirlenmesine hizmet eder. Elde edilen bilgiler programın geliştirilmesinde kullanılır.

Çeşitli nedenlerden öğrencideki ilerlemeleri ölçmeye gereksinim bulunmakta­dır. Öncelikle, öğretim süresince günlük öğretim oturumlarında öğrenci perfor­mansı ile gelişmeler hakkında bize bilgi sağlar. Ayrıca öğrenciye, anne babaya, öğ­retim süresince gerçekleşen ve gerçekleşmeyen amaçlar ile ilgili geri bildirim ver­memize katkıda bulunur. Son olarak öğrenci ilerleme verileri ve bilgisi, öğrenciye özgü programın etkililiğini ölçmeye yardım eder.

Öğrenci ilerlemelerini ölçmenin öneminden dolayı güvenilir ve geçerli bir de­ğerlendirme çalışması, büyük bir önem taşımaktadır. Öğretmenler, uzun ve kısa dönemli amaçlar için öngörülen yeterlik düzeyine, öğrencinin ulaşıp ulaşmadığı­nın nasıl belirleneceğini bilmelidir. Öğrencideki ilerlemelerle ilgili olan bu değer­lendirme bilgisi, gelecekte ne öğretileceğine ve nasıl öğretileceğine karar vermeye yardımcı olur. Aynı zamanda öğretmenler, kısa dönemli amaçlara ulaşmada başa­rısız olan öğrencileri de belirlemelidirler. Başarısız öğrenciler hakkında toplanan bu bilgiler, öğretim planlarının geliştirilmesine yardımcı olur.

Özel gereksinimi olan öğrenci, öğretim sürecinde sık sık izlenmelidir. Çocuğun performansındaki ilerlemeler gözlem, gelişimsel kontrol listeleri, dereceleme öl­çekleri ve ölçüt bağımlı testlerle izlenmelidir. Performansı izleme etkinliklerinde; (a)sorun alanlarıyla ilgili sistemli bilgi toplanmalı, (b)hedeflenen becerilerin yeter­liğine ilişkin veriler analiz edilmeli, (c)bireyselleştirilmiş eğitim programında öğ­renciler için belirlenmiş olan uzun ve kısa dönemli amaçlardaki ilerlemeler not edilmeli ve (d) öğrenilmiş becerilerin başka ortamlarda gerekli olduğunda kullanı­lıp kullanılmadığı gözlenmelidir. Bu tür bilgiler, öğretim planında gereksinim du­yulan değişikliklerin yapılmasında, özel eğitim ve destek hizmetlere ilişkin yeni kararların alınmasında kullanılmalıdır.

Öğrenci ilerlemelerini ölçme, öğretim sürecinde bir hayli zaman almaktadır. Öğretmenler sınıfta ve diğer öğretim ortamlarında günlük değerlendirme yaklaşı­mını kullanmada zaman sorunu ile karşılaşmaktadırlar. Günlük değerlendirmeler, ayrı bir etkinlikten daha çok öğretimin bir parçası olarak düşünülmelidir. Böylece öğretmenler, sürekli olarak yapılan değerlendirme çalışmalarını, öğrenci başarısına katkıda bulunmanın bir yolu olarak kullanmalıdır.

Öğretim Programını Değerlendirme Süreci

Değerlendirmenin önemli bir amacı da öğretim programının kendisini değerlen­dirmektir. Özel gereksinimi olan öğrenciler için hazırlanan BEP, yılda en az bir kez gözden geçirilmelidir. Program değerlendirmesi, öğrencilerin öğretim sonundaki performansını ve gerçekleştirilen öğretim etkinliklerinin ne denli etkili olduğunu belirlemeyi hedefler. Ayrıca öğretim sürecinde öğrencinin karşılaştığı güçlük ve hataları ortaya çıkarmak amacına da hizmet eder.

Bir programın değerlendirilmesinin önemli bir nedeni de öğrenciler üzerinde programın etkilerini değerlendirmektir. Program değerlendirmesi hem öğrenci merkezli amaçları hem de aile ve öğretmen merkezli amaçları dikkate almalıdır. Program değerlendirmesi, hem biçimlendirici değerlendirmeyi hem de sonucu yo­rumlamaya yönelik değerlendirmeyi içerir.

Öğretmenler, öğretim süreci sonunda programda gerçekleşenleri ve gerçekleşmeyenleri incelemelidirler. Özel eğitim hizmetlerinin devam edip etmeyeceğine, yeni uyarlamalara gereksinim olup olmadığına karar verebilmek için programın değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirme çalışmaları hem formel hem de informel değerlendirme teknikleri ile gerçekleştirilir.

İletişim Bilgilerimiz
Cep Telefon : 0549 522 47 66
Telefon : 0242 522 22 29
Faks : 0242 522 47 65
Adres : Cikcilli Mah. 224 Sokak No: 4 Cikcilli Alanya - Antalya
Bütün Hakları Saklıdır.
Copyright © 2013 Alanya Günışığı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi